Chỉ số Chất lượng Không khí (AQI) của US EPA dao động từ 0 đến 500, với số càng cao nghĩa là không khí càng ô nhiễm. Sáu hạng mục được mã hóa bằng màu sắc giúp bạn quyết định có an toàn để đi bộ, chạy bộ, đạp xe hay cho trẻ em ra ngoài hay không. AQI được báo cáo là chỉ số phụ cao nhất trong số sáu chất ô nhiễm, với chất ô nhiễm chiếm ưu thế được nêu tên. Các nhóm nhạy cảm—bao gồm trẻ em, người lớn tuổi, người mắc bệnh hen suyễn hoặc bệnh tim, và những người tập thể dục ngoài trời—cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa bổ sung. Hướng dẫn này giải thích cách đọc AQI, cách điều chỉnh kế hoạch của bạn ở từng cấp độ, và kèm theo danh sách kiểm tra nhanh trước khi ra ngoài.
Ý Nghĩa Của Con Số Và Màu Sắc AQI
Chỉ số Chất lượng Không khí (AQI) của US EPA là một con số đơn giản từ 0 đến 500 cho bạn biết không khí sạch hay ô nhiễm đến mức nào. Số càng cao, mối lo ngại về sức khỏe càng lớn. Chỉ số được chia thành sáu hạng mục, mỗi hạng mục có một màu sắc và một thông điệp sức khỏe.
| Khoảng AQI | Màu sắc | Mối lo ngại về sức khỏe |
|---|---|---|
| 0–50 | Xanh lá | Tốt: Chất lượng không khí đạt yêu cầu, và ô nhiễm không khí gây ra ít hoặc không có rủi ro. |
| 51–100 | Vàng | Trung bình: Chất lượng không khí có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, có thể có rủi ro đối với một số người, đặc biệt là những người nhạy cảm bất thường với ô nhiễm không khí. |
| 101–150 | Cam | Không lành mạnh cho các nhóm nhạy cảm: Các thành viên của nhóm nhạy cảm có thể gặp các ảnh hưởng đến sức khỏe. Công chúng nói chung ít có khả năng bị ảnh hưởng. |
| 151–200 | Đỏ | Không lành mạnh: Mọi người có thể bắt đầu gặp các ảnh hưởng đến sức khỏe. Các thành viên của nhóm nhạy cảm có thể gặp các ảnh hưởng nghiêm trọng hơn. |
| 201–300 | Tím | Rất không lành mạnh: Cảnh báo sức khỏe: mọi người có thể gặp các ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng hơn. |
| 301–500 | Nâu sẫm | Nguy hại: Cảnh báo sức khỏe về các tình trạng khẩn cấp. Toàn bộ dân số có khả năng bị ảnh hưởng. |
AQI được tính riêng cho từng chất ô nhiễm chính trong số sáu chất: hạt mịn (PM2.5), hạt thô (PM10), ozone ở tầng mặt đất (O3), nitơ điôxít (NO2), lưu huỳnh điôxít (SO2) và cacbon monoxit (CO). AQI được báo cáo là chỉ số phụ cao nhất trong số đó, và chất ô nhiễm đó được gọi là chất ô nhiễm "chính" hoặc "chiếm ưu thế". Vì vậy, nếu bạn thấy AQI là 120 với "Ozone" là chất ô nhiễm chiếm ưu thế, điều đó có nghĩa là ozone đang chi phối con số này.
Vào năm 2024, EPA đã thắt chặt thang đo PM2.5. Chỉ số PM2.5 trong 24 giờ là 9,0 microgam trên mét khối (ug/m3) hiện là mức cao nhất của dải Tốt, giảm từ 12,0 ug/m3 theo các quy tắc cũ. Điều đó có nghĩa là các ứng dụng hoặc trang web cũ hơn có thể hiển thị màu sắc hơi khác cho cùng một bầu không khí. Hướng dẫn năm 2021 của Tổ chức Y tế Thế giới về PM2.5 thậm chí còn nghiêm ngặt hơn: trung bình năm là 5 ug/m3 và trung bình 24 giờ là 15 ug/m3.
Cách Tìm Chất Ô Nhiễm Chiếm Ưu Thế
Hầu hết các ứng dụng và trang web về chất lượng không khí đều hiển thị số AQI và màu sắc, cùng với tên của chất ô nhiễm chiếm ưu thế. Hãy tìm dòng chữ "Chất ô nhiễm chính" hoặc "Chất ô nhiễm chiếm ưu thế". Điều này quan trọng vì các chất ô nhiễm khác nhau có hành vi khác nhau trong ngày.
- Ozone (O3): Đạt đỉnh vào các buổi chiều nắng, đặc biệt là trong thời tiết ấm áp. Nếu ozone là chất ô nhiễm chính, hãy lên kế hoạch cho các hoạt động ngoài trời vào buổi sáng hoặc buổi tối.
- Hạt mịn (PM2.5): Thường cao hơn vào buổi sáng và buổi tối, đặc biệt là trong thời kỳ nghịch nhiệt, khói cháy rừng, các đợt bụi và giao thông đông đúc. Nếu PM2.5 là chất ô nhiễm chính, hãy cố gắng tránh ở ngoài trời vào giờ cao điểm hoặc khi có khói.
- Hạt thô (PM10): Có thể cao trong điều kiện khô, nhiều gió hoặc gần các công trường xây dựng.
- Nitơ điôxít (NO2), lưu huỳnh điôxít (SO2), cacbon monoxit (CO): Thường cao hơn gần các nguồn giao thông hoặc công nghiệp.
Tại Sao Thời Gian Trong Ngày Lại Quan Trọng
Chất lượng không khí không cố định. Ozone tích tụ trong ngày khi ánh sáng mặt trời thúc đẩy các phản ứng hóa học, vì vậy nó thường tồi tệ nhất vào cuối buổi chiều. Ô nhiễm hạt có thể tăng đột biến trong giờ đi làm buổi sáng và buổi tối, hoặc khi có cháy rừng hoặc bão bụi đi qua. Nhiều dịch vụ hiển thị con số "NowCast" hoặc theo giờ phản ứng nhanh hơn mức trung bình 24 giờ. Kiểm tra dự báo theo giờ có thể giúp bạn chọn khung thời gian trong lành nhất cho việc đi bộ, chạy bộ hoặc đạp xe của mình.
Cách Điều Chỉnh Kế Hoạch Ở Mỗi Cấp Độ
Đây là hướng dẫn rõ ràng về những việc cần làm ở mỗi cấp độ AQI. Lời khuyên áp dụng cho tất cả mọi người, nhưng các nhóm nhạy cảm nên tuân theo các khuyến nghị nghiêm ngặt hơn.
| Khoảng AQI | Màu sắc | Việc Cần Làm |
|---|---|---|
| 0–50 | Xanh lá | Đây là một ngày tuyệt vời để ở ngoài trời. Hãy đi dạo, chạy bộ hoặc đạp xe. Cho trẻ em ra ngoài chơi. Không cần hạn chế gì. |
| 51–100 | Vàng | Chất lượng không khí có thể chấp nhận được đối với hầu hết mọi người. Nếu bạn nhạy cảm bất thường với ô nhiễm không khí, hãy cân nhắc giảm bớt các hoạt động gắng sức kéo dài hoặc nặng ngoài trời. Đối với những người khác, hoạt động tích cực là hoàn toàn ổn. |
| 101–150 | Cam | Các nhóm nhạy cảm nên giảm các hoạt động gắng sức kéo dài hoặc nặng ngoài trời. Nghỉ giải lao nhiều hơn trong khi hoạt động. Công chúng nói chung ít có khả năng bị ảnh hưởng, nhưng nếu bạn nhận thấy các triệu chứng như ho hoặc khó thở, hãy di chuyển vào trong nhà. |
| 151–200 | Đỏ | Tất cả mọi người nên giảm các hoạt động gắng sức kéo dài hoặc nặng ngoài trời. Các nhóm nhạy cảm nên tránh hoàn toàn các hoạt động gắng sức kéo dài hoặc nặng ngoài trời. Cân nhắc chuyển các bài tập vào trong nhà hoặc dời lịch sang một ngày trong lành hơn. |
| 201–300 | Tím | Các nhóm nhạy cảm nên tránh tất cả các hoạt động thể chất ngoài trời, và những người khác nên tránh gắng sức kéo dài hoặc nặng. Giữ cửa sổ đóng kín. Nếu bạn phải ra ngoài, hãy giữ thời gian ngắn và đeo mặt nạ phòng độc N95 hoặc FFP2 vừa vặn nếu bạn có. |
| 301–500 | Nâu sẫm | Ở trong nhà. Tránh bất kỳ sự gắng sức nào ngoài trời. Sử dụng máy lọc không khí HEPA nếu có. Nếu bạn phải ra ngoài, hãy đeo mặt nạ phòng độc N95 hoặc FFP2 vừa vặn và giữ chuyến đi thật ngắn. |
Lời Khuyên Đặc Biệt Cho Các Nhóm Nhạy Cảm
Các nhóm nhạy cảm bao gồm người mắc bệnh hen suyễn hoặc bệnh phổi khác, người mắc bệnh tim, trẻ em và thanh thiếu niên, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, và những người làm việc hoặc tập thể dục nặng ngoài trời. Nếu bạn thuộc bất kỳ nhóm nào trong số này, bạn cần phải thận trọng hơn.
- Trẻ em và thanh thiếu niên: Phổi của các em vẫn đang phát triển và các em hít thở nhiều không khí hơn trên mỗi pound trọng lượng cơ thể so với người lớn. Vào những ngày Cam hoặc cao hơn, hãy giữ cho việc chơi ngoài trời ngắn và tránh các giờ ô nhiễm cao điểm.
- Người mắc bệnh hen suyễn: Kiểm tra AQI trước khi ra ngoài. Vào những ngày Cam hoặc cao hơn, hãy mang theo ống hít cấp cứu và cân nhắc ở trong nhà. Ozone và các hạt có thể kích hoạt các cơn hen.
- Người lớn tuổi: Tuổi tác có thể làm cho tim và phổi dễ bị tổn thương hơn. Vào những ngày Đỏ hoặc cao hơn, hãy tránh hoàn toàn các hoạt động gắng sức ngoài trời.
- Phụ nữ mang thai: Ô nhiễm không khí có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Vào những ngày Cam hoặc cao hơn, hãy giảm thời gian ở ngoài trời và tránh các hoạt động nặng.
- Người lao động và vận động viên ngoài trời: Bạn thở mạnh hơn và lâu hơn, vì vậy bạn hít vào nhiều ô nhiễm hơn. Vào những ngày Cam hoặc cao hơn, hãy nghỉ giải lao thường xuyên, và cân nhắc dời lịch hoặc di chuyển vào trong nhà.
Danh Sách Kiểm Tra Nhanh Trước Khi Ra Ngoài
Trước khi bạn bước ra ngoài, hãy xem qua danh sách kiểm tra nhanh này:
- Kiểm tra số AQI và màu sắc. Sử dụng một ứng dụng hoặc trang web đáng tin cậy hiển thị NowCast hoặc dự báo theo giờ.
- Xác định chất ô nhiễm chiếm ưu thế. Đó là ozone (đỉnh điểm vào buổi chiều) hay các hạt (đỉnh điểm vào buổi sáng/tối)? Điều chỉnh thời gian của bạn.
- Cân nhắc độ nhạy cảm của bạn. Bạn hoặc bất kỳ ai trong nhóm của bạn có thuộc nhóm nhạy cảm không? Nếu có, hãy tuân theo lời khuyên nghiêm ngặt hơn.
- Lên kế hoạch cho hoạt động. Nếu AQI ở mức Cam hoặc cao hơn, hãy giảm thời lượng và cường độ của các hoạt động gắng sức ngoài trời. Cân nhắc đi bộ thay vì chạy bộ, hoặc đạp xe ngắn thay vì đạp xe dài.
- Có một kế hoạch dự phòng. Nếu không khí kém, hãy chuyển bài tập của bạn vào trong nhà, sử dụng máy lọc không khí HEPA, hoặc dời lịch sang một ngày trong lành hơn.
- Đeo đồ bảo hộ nếu cần. Đối với không khí rất kém (Tím hoặc Nâu sẫm), mặt nạ phòng độc N95 hoặc FFP2 vừa vặn lọc các hạt mịn tốt hơn nhiều so với khẩu trang vải.
Các Câu Hỏi Thường Gặp
Con số AQI thực sự đo lường điều gì?
AQI đo nồng độ của sáu chất ô nhiễm trong không khí: hạt mịn (PM2.5), hạt thô (PM10), ozone ở tầng mặt đất (O3), nitơ điôxít (NO2), lưu huỳnh điôxít (SO2) và cacbon monoxit (CO). AQI được báo cáo là chỉ số phụ cao nhất trong sáu chỉ số, vì vậy nó phản ánh chất ô nhiễm tồi tệ nhất tại thời điểm đó.
Tại sao cùng một bầu không khí lại nhận được AQI khác nhau ở các quốc gia khác?
Các quốc gia khác sử dụng thang đo chất lượng không khí của riêng họ. Ví dụ, Chỉ số Chất lượng Không khí Châu Âu, Chỉ số Chất lượng Không khí Hàng ngày của Vương quốc Anh (chạy từ 1 đến 10) và Chỉ số AQI Quốc gia của Ấn Độ đều sử dụng các điểm ngưỡng và màu sắc khác nhau. Vì vậy, cùng một bầu không khí có thể nhận được một con số và màu sắc khác nhau tùy thuộc vào vị trí của bạn. Luôn sử dụng chỉ số địa phương cho vị trí của bạn.
Làm thế nào để tôi có thể tự bảo vệ mình trong nhà khi chất lượng không khí kém?
Giữ cửa sổ và cửa ra vào đóng kín. Sử dụng máy lọc không khí HEPA để giảm mức độ hạt trong nhà. Tránh các hoạt động tạo ra ô nhiễm trong nhà, chẳng hạn như đốt nến, sử dụng bếp gas mà không có hệ thống thông gió, hoặc hút bụi mà không có bộ lọc HEPA. Nếu bạn có máy điều hòa trung tâm, hãy đặt nó ở chế độ tuần hoàn.
Có an toàn để tập thể dục ngoài trời khi AQI ở mức Vàng hoặc Cam không?
Đối với hầu hết mọi người, Vàng là ổn để tập thể dục. Đối với Cam, các nhóm nhạy cảm nên giảm các hoạt động gắng sức kéo dài hoặc nặng. Công chúng nói chung vẫn có thể tập thể dục nhưng có thể muốn nghỉ giải lao nhiều hơn. Nếu bạn nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào như ho, thở khò khè hoặc tức ngực, hãy di chuyển vào trong nhà.
Tôi nên làm gì nếu tôi phải ra ngoài vào một ngày Tím hoặc Nâu sẫm?
Giữ thời gian ở ngoài trời của bạn càng ngắn càng tốt. Đeo mặt nạ phòng độc N95 hoặc FFP2 vừa vặn, loại lọc các hạt mịn tốt hơn nhiều so với khẩu trang vải. Tránh bất kỳ sự gắng sức nào về thể chất. Nếu bạn có ô tô, hãy sử dụng chế độ không khí tuần hoàn. Khi vào trong nhà, hãy cởi giày và quần áo ngoài để tránh mang chất ô nhiễm vào trong nhà.